29 Ekim 1923’te Nasıl Yazılır? Bir Ekonomistin Gözünden Tarih ve Sayılar
29 Ekim 1923… Her Türk için bir dönüm noktası, bir devrim. Ama bugün sizlere bu tarihi sıradan bir insanın gözünden, biraz daha farklı bir bakış açısıyla yazacağım. Benim gibi ekonomi okumuş biri için tarih yazmak, verilerle düşünmek ve duygularla harmanlamak gibidir. Her sayının, her istatistiğin ardında bir hikâye, bir anı yatar. Bazen bu hikâyeleri fark etmek, bir tarihçi gibi detaylara inmek gerekmiyor, sadece biraz daha dikkatli olmak yeterli. Gelin, 29 Ekim 1923’ün anlamını, bugünkü bakış açımızla birlikte keşfe çıkalım.
29 Ekim 1923: Bir Sayının Ardındaki Devrim
29 Ekim 1923, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu tarihtir. Ancak bir tarih, sadece sayılardan ibaret değildir. Bu günü anlamak için, biraz da günlük yaşantıdan, insanlardan örnekler vermek gerek. Mesela, çocukken babamla pazar yerine giderken her zaman dilinde “Cumhuriyetin ilk yıllarında her şey çok zorlayıcıydı ama biz bir şekilde ayakta kaldık,” dediğini hatırlıyorum. Çocukken pek anlamazdım ama yıllar geçtikçe, gerçekten de bir ülkenin temelleri atılırken yaşanan zorlukları daha iyi kavramaya başladım. O dönemin ekonomik şartları, hayatı zorluyor, ama aynı zamanda halkın mücadelesi ve kararlılığı da büyüktü.
Ekonomi okuyarak büyüdüğüm için, 29 Ekim 1923’ün ne kadar önemli olduğunu her zaman sayılarla, grafiklerle anlatmayı severim. Birçok ekonomist, 1923’ün ardından Türkiye’nin ekonomik yapısının köklü bir şekilde değişmeye başladığını kabul eder. Yeni kurulan Cumhuriyet, sanayileşmeye yönelik dev adımlar atarak ekonomik kalkınmayı hızlandırmaya başlamıştır. Bu noktada, 29 Ekim 1923’te nasıl yazılır sorusunu biraz daha farklı yanıtlamak mümkün. Çünkü yazmak, sadece kelimelerle değil, o dönemin ekonomisi ve halkın o gün yazdığı mücadeleyle de ilgilidir. Bu gün, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki ekonomik adımlarla aynı zamanda yazılacak bir hikâyedir.
29 Ekim 1923’ün İnsan Yüzü
Bir ekonomist olarak bazen veriler arasında kayboluyorum. Ama bazen de insan hikâyelerine dalmak gerek. 29 Ekim 1923’te halkın yaşadığı dönüşümü anlamadan, sadece kuru bir tarih bilgisiyle bu günü açıklamak eksik kalır. Örneğin, o dönemde kadınların sosyal yaşama katılımı çok sınırlıydı. Ama Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte, kadın hakları konusunda yapılan reformlar, ülkenin ilerlemesi için çok önemli adımlar oldu. Bir yandan da okuma yazma oranları arttı, eğitime olan ilgi arttı. Babamın bana sürekli söylediği bir cümle vardı: “İlk okuma yazmayı öğrendiğimde, Cumhuriyet’in ilanı yeni olmuştu, ama halkın eğitimle büyüdüğünü görüyordum.” İşte o zaman, 29 Ekim 1923’ün bir başlangıç olduğunu, bir devrim olduğunu daha iyi hissetmeye başladım.
Bugün, Türkiye’deki eğitimin geldiği nokta ve ekonominin kalkınması, büyük oranda o gün alınan kararların sonucu. Bu yüzden, 29 Ekim 1923’te nasıl yazılır sorusu aslında bir anlamda o zaman yazılmaya başlanmış bir hikâyedir. Bugün, eğitimdeki gelişmeleri, kadınların çalışma hayatındaki artan oranını, sanayileşmenin etkilerini, kısacası bugünü anlamadan 1923’ü kavrayabilmek zor. Ekonomi okumak, toplumun sadece rakamlarla değil, bu rakamların ardındaki insani boyutla şekillendiğini anlamak demek.
29 Ekim 1923’ün Ekonomik İzleri: Dünden Bugüne
Bir ekonomist olarak 29 Ekim 1923’ün Türkiye ekonomisindeki yeri hakkında düşüncelerimi paylaşırsam, bir yanda büyüyen sanayi, diğer yanda tarıma dayalı ekonomik yapının hızla değişmeye başlaması… Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte devlet, sanayi yatırımlarını artırmış ve tarımda makineleşmeye geçilmiştir. İlk planlı kalkınma hamleleri, 1930’lu yıllarda başlamıştır. Örneğin, 1930 yılında kurulan Sümerbank, Türk sanayisinin gelişiminde önemli bir adım olmuştur. Bunun yanı sıra, Türk Lirası’nın değer kazanması ve halkın satın alma gücünün artması, Cumhuriyetin ilk yıllarındaki reformların meyvelerini vermeye başlamasıydı.
Şimdi düşünüyorum da, şu anda modern iş hayatımda karşılaştığım birçok insan, 29 Ekim 1923’ün getirdiği ekonomik reformlardan habersiz. Ama hayatımda her adımda, her yaptığım işte o reformların izlerini görüyorum. Bu yüzden, 29 Ekim 1923’ün tam anlamıyla ne kadar önemli olduğunu anlamak, sadece bir tarih bilgisiyle değil, bir ekonomist gözüyle bakmakla mümkün. O dönemin temel atma çalışmaları bugün de devam ediyor. Ve bu, her birimizin hayatına dokunuyor.
29 Ekim 1923’ün Bugünkü Yansıması
Sonuç olarak, 29 Ekim 1923’ün etkilerini düşündüğümde, bu tarihin sadece kuru bir bilgi olmadığını, gerçekten her yönüyle hayatımızda derin izler bıraktığını görüyorum. Çocukken babamın bana söylediği “Cumhuriyet’in ilk yıllarında her şey zordu, ama biz hep umutlu kaldık” cümlesi, tam da o dönemin ekonomik ve sosyal şartlarını anlatıyordu. Ve o umut, bugün dahi sürüyor. 29 Ekim 1923’te nasıl yazılır sorusu, bu yazıların, bu tarihlerin sadece sayılarla değil, aynı zamanda hayatta karşılaştığımız her insanın mücadelesiyle yazıldığını gösteriyor. Bu yüzden, tarih yazılırken sadece rakamlar değil, o dönemin toplumsal yapısı, insan hikâyeleri, duygular da önemli. 29 Ekim 1923, bir sayıyı değil, bir halkın kendi yazdığı destanı anlatıyor.